وبلاگ
فهرست مطالب
پشتبام و جانپناه، اولین جایی هستند که باران، برف و تابش آفتاب به آنها حمله میکند اگر در این قسمتها آببندی درست انجام نشود، نتیجهاش را پایینتر در واحدهای مسکونی میبینیم؛ از نمزدگی سقف و دیوار گرفته تا شورهزدگی روی نما و پوسته شدن رنگ خیلی از کارفرماها در مرحله سفتکاری فکر میکنند «فعلاً همین عایقکاری ساده کافی است» اما چند سال بعد با هزینههای سنگین تعمیرات روبهرو میشوند
در واقع، آببندی حرفهای پشتبام یعنی ترکیب درست عایق رطوبتی، شیببندی، ورقهای فلزی محافظ و جزئیات اجرایی جانپناه به شکلی که آب نه روی بام جمع شود، نه راهی برای نفوذ پشت دیوارها و نما پیدا کند
نقش شیببندی و جمعآوری صحیح آب باران
اولین قدم در هر پشتبام، طراحی شیب مناسب است اگر آب در نقاطی از بام بایستد، هرچقدر هم عایقکاری خوب باشد، در بلندمدت احتمال نفوذ وجود دارد شیببندی باید طوری انجام شود که آب به سمت کفشور یا ناودانها هدایت شود و در گوشهها، زیر تأسیسات و کنار جانپناه جمع نشود
در ساختمانهایی که سقف آنها سالها پیش اجرا شده، گاهی لازم است قبل از هر کاری شیب بام اصلاح شود این کار شاید در نگاه اول هزینهبر به نظر برسد، اما در مقایسه با هزینههای بعدیِ ترمیم نم و تخریب سقف کاذب، منطقی و اقتصادی است.
جانپناه؛ نقطه حساس در آببندی پشتبام
جانپناه همان دیواری است که دور تا دور بام را گرفته و هم نقش حفاظتی دارد و هم از دید شهری مهم است این قسمت درست در مرز برخورد باران، باد و تغییرات دما قرار دارد اگر روی تاج این دیوار، پوشش مناسبی انجام نشود، آب از درزهای ریز وارد دیوار میشود و چند سال بعد به صورت شوره، نم و ترک خودش را نشان میدهد
در بسیاری از پروژهها، استفاده از ورقهای خمکاریشده مخصوص برای لبه جانپناه، بهترین راه جلوگیری از نفوذ آب است در این حالت، ورق بهگونهای طراحی میشود که بخشی از آن روی تاج دیوار را بپوشاند و بخشی دیگر کمی از نمای بیرونی و داخلی را در بر بگیرد تا آب باران بهجای نفوذ، بهصورت کنترلشده از سطح بیرونی دیوار پایین بیاید و از نما فاصله بگیرد این همان نقطهای است که میتوان درباره جزئیات اجرای فلاشینگ بام صحبت کرد و نشان داد اگر این قسمت جدی گرفته شود، تا سالها خبری از نم واحد آخر نخواهد بود
ارتباط آببندی بام با پایداری دیوار و جانپناه
مسئله فقط رطوبت نیست؛ دیوار جانپناه و دیوارهای غیرباربر بام باید در برابر باد و زلزله هم مهار شوند وقتی این دیوارها بهدرستی به اسکلت متصل نباشند، در زلزله میتوانند خطرساز شوند از طرف دیگر، رطوبتی که از تاج دیوار وارد میشود، به مرور زمان ملات و مصالح را ضعیف میکند و این ضعف میتواند در رفتار سازهای دیوار هم اثر بگذارد
در سازههای جدید، برای مهار بهتر دیوارهای غیرباربر از اجزایی مثل وال پست استفاده میشود که دیوار را به تیر و ستون متصل و از کمانش و ریزش احتمالی جلوگیری میکند وقتی این سیستم مهاربندی با آببندی درست تاج دیوار و بام همراه شود، دیوار هم از نظر سازهای ایمنتر است هم از نظر رطوبتی سالم میماند
لبهها و روی دیوار؛ جایی که نم خودش را نشان میدهد
خیلی وقتها اولین آثار نم، روی دیوار حیاط، دیوارهای جانبی یا دیوار بین دو ملک دیده میشود لکههای نم، شوره سفید و پوسته شدن رنگ از نشانههایی است که میگوید آب از جایی به داخل مصالح راه پیدا کرده است در این قسمتها معمولاً بالای دیوار بدون پوشش مناسب رها شده یا درپوش بتنی و سنگی بهدرستی اجرا نشده است
استفاده از ورقهای خمکاریشده در بالای دیوار میتواند یک راهحل ساده و در عین حال پایدار باشد وقتی بالای دیوار با یک پروفیل فلزی محکم پوشیده میشود و لبۀ آن کمی از بدنه دیوار بیرون میزند، آب باران بهجای نفوذ به داخل، از بیرون دیوار پایین میآید و فرصتی برای جمع شدن پیدا نمیکند اینجا بهترین محل برای استفاده از ترکیبهایی مثل فلاشینگ روی دیوار است که هم از نظر فنی به آببندی کمک میکند و هم با رنگ و فرم مناسب، ظاهر حیاط و دیوار محوطه را مرتبتر نشان میدهد
نقش بازشوها در ورود رطوبت؛ از پنجره تا درب بام
یکی از حساسترین نقاط در هر ساختمان، اطراف بازشوهاست؛ جایی که مصالح مختلف به هم میرسند، درزها بیشتر است و اگر جزئیات درست اجرا نشود، آب میتواند پشت نما، داخل قابها یا حتی به فضای داخلی خانه نفوذ کند بازشوهای روی بام، مثل درِ دسترسی به پشتبام یا پنجرههایی که به جانپناه باز میشوند، در معرض باران و برف هستند و اگر دورشان خوب پوشش داده نشود، همان جا به منبع نم تبدیل میشوند
در بازشوهای نما نیز شرایط مشابهی وجود دارد دور قابهای فلزی و یوپیویسی، یک نوار اتصال بین قاب و مصالح زیرکار است این ناحیه باید هم از نظر درزگیری هم از نظر هدایت آب کنترل شود در بسیاری از پروژهها، استفاده از قطعات ورق خمکاری شده دور قاب، باعث میشود آب بارانی که روی شیشه و قاب جمع میشود راه منطقی برای خروج داشته باشد و به زیر نما هدایت نشود اینجاست که میتوان از جزئیات حرفهای فلاشینگ پنجره بهره گرفت تا آب از بالای قاب و کنارهها عبور نکند و به پوسته نما راه پیدا نکند
سقفهای شیبدار و سولهها؛ چالش آببندی در مقیاس بزرگ
در ساختمانهایی که سقف آنها شیبدار است، مثل ویلاها و سولههای صنعتی، وضعیت کمی متفاوت است اینجا حجم آب باران روی سطح بیشتری پخش میشود و در نقاط تلاقی ورقها، لبهها، درز بین سقف و دیوار و محل خروج آب، اگر جزئیات درست نباشد، رطوبت به سرعت خودش را نشان میدهد
در چنین سازههایی معمولاً از ورقهای فلزی ذوزنقهای یا طرح سفال استفاده میشود در محل اتصال این ورقها به دیوار جانبی، در اطراف نورگیرها و دودکشها، نیاز به قطعات پوششی ویژه وجود دارد این قطعات باید طوری طراحی شوند که آب سرگردان نباشد و باران جهت مشخصی برای حرکت داشته باشد در این قسمتها صحبت از سیستمهای مخصوصی است که در زبان فنی با عنوان فلاشینگ سقف شناخته میشوند و اگر درست طراحی شوند، میتوانند سالها جلوی نفوذ آب به زیر ورقها و داخل سازه را بگیرند
ترکیب آببندی و زیبایی در نمای ساختمان
آببندی فقط یک کار فنی نیست؛ روی ظاهر ساختمان هم اثر مستقیم دارد اگر لبهها و تاجها بدون نظم و هماهنگی اجرا شوند، نما شلوغ و ناهمگون دیده میشود برعکس، وقتی قطعات فلزی با دقت خمکاری شوند، رنگ پوشش آنها متناسب با نمای اصلی انتخاب گردد و خط بام و جانپناه مرتب و یکدست باشد، چشم هر بینندهای متوجه نظم و تمیزی کار میشود
به همین دلیل، در بسیاری از پروژههای امروزی، طراحان نما در کنار معمار و مجری سازه روی نوع و فرم قطعات پوششی هم کار میکنند تا هم آببندی کامل انجام شود، هم خط آسمان ساختمان زیباتر دیده شود در چنین پروژههایی استفاده از راهحلهایی مانند فلاشینگ نما کمک میکند که خط بالایی ساختمان هم از نظر عملکرد و هم از نظر ظاهر استاندارد باشد
اهمیت استفاده از نیروی متخصص در کارهای بام
ممکن است در نگاه اول اجرای یک ورق فلزی روی تاج دیوار یا بام، کاری ساده به نظر برسد؛ اما تجربه نشان داده است که بخش زیادی از نشتیها و مشکلات رطوبتی، از همین «جزئیات ظاهراً ساده» شروع شدهاند نوع برش، جهت اورلپ، محل پرچ یا جوش، استفاده از درزگیر مناسب و حتی ترتیب اجرای عایق و ورق، همگی روی نتیجه نهایی اثر میگذارند
به همین دلیل، سپردن کار به یک تیم باتجربه که هم ابزار مناسب دارد، هم نقشه اجرایی را میفهمد و هم به جزئیات حساس است، تفاوت زیادی در کیفیت نتیجه ایجاد میکند یک فلاشینگ کار حرفهای میداند که هر نوع بام و جانپناه چه جزئیاتی میخواهد، کجا باید قطعه را دولایه کند، کجا باید شیب را اصلاح کند و چطور بین سرعت اجرا و دقت، تعادل برقرار کند
جمعبندی؛ پشتبام خشک یعنی واحدهای آرام
اگر بخواهیم همه نکات گفتهشده را خلاصه کنیم، آببندی اصولی پشتبام و جانپناه چند ستون اصلی دارد
-
شیببندی درست بام تا آب در نقاط مختلف جمع نشود
-
عایق رطوبتی استاندارد با اجرا و جزئیات صحیح در اطراف کفشورها و لبهها
-
پوشش مناسب تاج دیوار و روی لبهها با قطعات فلزی یا درپوشهای طراحیشده
-
توجه ویژه به بازشوها و محل اتصال سقف و دیوار
-
استفاده از نیروهای متخصص و تیم اجرایی حرفهای
وقتی این موارد در کنار هم رعایت شوند، پشتبام فقط یک سطح فراموششده در بالای ساختمان نیست، بلکه به یک لایه محافظ جدی برای واحدها و نما تبدیل میشود در چنین حالتی، هزینه آببندی و اجرای جزئیات لبهها، در حقیقت نوعی سرمایهگذاری برای جلوگیری از نم، شوره، تخریب نما و آسایش ساکنان در سالهای آینده است و هر کارفرمایی که یکبار هزینههای ناشی از نم و خرابی را تجربه کرده باشد، میداند ارزش این دقت و توجه چقدر بالاست